“કયાંક ઝરણાંની ઉદાસી પથ્થરો વચ્ચે પડી છે, ક્યાંક તારી યાદની મોસમ રડી છે. ઓ નગરજન હું અજાણ્યા દેશનો થાક્યો પ્રવાસી, લાગણી નામે હવેલી ક્યાં ખડી છે.” ~શ્યામ સાધુ
“મેડમ, રિચાનું વર્તન બહુ બદલાય ગયુ છે..ઉત્સાહથી અને ઉમંગથી તો જાણે અણગમો થઈ ગયો છે..કોઈ એને મદદ કરે એ એને ગમતું નથી, વધારે કોઈ સાથે જલ્દી ઈન્વોલવ પણ નથી થતી..અને કોઈ પણ વાતમાં એને સારપ ઝરા જેટલી પણ દેખાતી નથી..બસ બે વર્ષ પહેલા મૃત જન્મેલા અમારા બાળકની વાત કરીને રડયા રાખે છે..અમારા બંનેના પરિવારે અથાક પ્રયત્નો કર્યા કે રિચા ખુશ રહે આ દુ:ખથી ખદબદતા ભુતકાળને પડતો મુકી દે પણ રિચાને એવું કંઈ જ કરવુ નથી..એને બસ દુ:ખી રહેવામાં જ મજા આવે છે.” એક સામટું આટલુ બોલી સોહમ મારી સામે લાચાર નજરે જોઈ રહ્યો.
રિચા સાથે આવી ન હતી એટલે પહેલું કામ તેને કન્વીન્સ કરીને ક્લીનીક સુધી લાવવાનું હતું. રિચા સાથે કાઉંસેલીંગના સેશન શરુ થયા જેમાં ખ્યાલ આવ્યો કે રિચા ‘મેસોચીસ્ટીક ઈમોશનલ પર્સાનાલિટી ડિસઓર્ડર’થી પિડાતી હતી. જેમાં વ્યક્તિ દુ:ખભરી સ્થિતીમાં કમ્ફર્ટેબલ થઈ જાય છે. ડિપ્રેશન એમને ગમવા લાગે છે. એ પોતના દુઃખ બઢાવી ચઢાવીને જ પ્રેઝન્ટ કરે છે અને એને સતત પોતાની જાતને બિચારી સાબિત કરવી હોય છે. ભુતકાળમાં બની ગયેલ કોઈ ગંભીર ઘટનામાંથી એને બહાર આવવું ગમતું નથી..ઉત્સાહ અને ઉમંગની બાદબાકી કરી માત્ર અને માત્ર ઉદાસીને વાગોળવી એમને માફક આવી જાય છે.આ પ્રકારના લોકોને ડિપ્રેશનમાંથી બહાર લાવવા એ બહુ આકરું કામ છે.
રિચા અને સોહમના જીવનમાં બનેલી એક ઘટના કે જેમાંથી સમય રહેતા સોહમ તો બહાર આવી ગયો પણ રિચા નહિ. તેનું મન આ વાતની ઉદાસી પકડીને ત્યાં સ્ટક થઈ ગયુ છે, એક ઘટનાથી મળેલ દુ:ખમાં ફસાઈ ગયેલી રિચા પોતાની દુનિયાની બીજી અસંખ્ય ખુશીઓ પર ધ્યાન આપી શક્તી નથી. રિચાના કાઉંસેલીંગના સેશન નિયમિત ચાલ્યા..કેટલીક જગ્યાઓ પર થેરાપીનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો. અને રિચાને સમજાવવામાં આવ્યુ કે કોઈ ઘટનાનું ક્ષણિક દુ:ખ લાજમી છે પણ અતિશયોક્તિ તકલીફ ઊભી કરે છે. જીવનમાં ઉતાર ચઢાવ આવવાના જ છે. દરેક સ્વજનની નનામી ક્યારેક તો આપણી સામેથી પસાર થવાની જ છે..જીવનયાત્રા શરુ કરી છે તો મોત આવવાની જ છે. વર્તમાનમાં રહીને ભૂતકાળ તરફ ડોકિયું કરવામાં અને ભવિષ્યના સપનાં જોવામાં કોઈ વાંધો નથી પણ જ્યારે તમે ત્યાં તમારી જાતને ગરકાવ કરી દો છો તકલીફ અને મુંઝવણ ત્યાંથી જ શરુ થાય છે.
રિચા સાથે સોહમ અને તેના પરિવારના સભ્યોનું પણ કાઉન્સેલીંગ કરવામાં આવ્યુ જેમાં તેઓને સમજવામાં આવ્યું કે રિચા નકારાત્મક નથી પણ હાલની તેની સ્થિતી તેને એવું વર્તવા મજબુર કરે છે. રિચાને માનસિક,આવેગિક અને સામાજિક સ્પોર્ટ મળવા લાગ્યો. અને ધીરે ધીરે તે ઠીક થવા લાગી સોહમ અને રિચા અત્યારે ટિવીન્સ બેબીના મમ્મી-પપ્પા છે અને ખુબ ખુશ છે.
આવા કેટલાક પાત્રો બહુ ખ્યાતનામ છે જેમાંનું એક શોલે ફિલ્મમાં જયા ભાદુરીનું પાત્ર છે. આપણું સોશિયલ સર્કલ હોય કે સોશિયલ મિડિયા હોય આવા કેટલાય લોકો આપણે જોઈએ છીએ કે જે સતત નકાર અને ઉદાસીનતાના વાદળ નીચે ભિંજાતા હોય છે એમને ખુબ ગમે છે દુ:ખ ભરેલા સ્ટેટ્સ અને પોસ્ટમાં રચ્યા પચ્યા રહેવાનું એ પોતાનું દુઃખ હંમેશા બિલોરી કાચથી જ છતુ કર્યા રાખે છે તેવા સમયમાં નજર કરતાં રહેવી કે ખરેખર આવું જ છે કે માત્ર ડોળ છે..તેને માત્ર સોશિયલ અટેન્શન જોવે છે કે તેની મેન્ટલ હેલ્થને અટેન્શનની જરૂર છે.
છેલ્લો કોળીયો : ઈશ્વરે આપેલ ઘણી બધી આશિર્વાદરૂપ બાબતોમાંથી એક વિસ્મરણ પણ છે..આપણે દુ:ખને ભુલી શકીએ છીએ એટલે વર્તમાનમાં ખુશ રહી શકીએ છીએ. -ડો. હિરલ જગડ 'હીર'
બહાર ધોધમાર વરસાદ પડતો હતો, વાતાવરણ ઘણુ ઠંડક વાળુ હતુ..જરા પણ ઈચ્છા થતી ન હતી તેમ છતાં હું ઉભો થયો…બારી ખોલ્લી થોડીવાર ત્યાં જ ઉભો રહ્યો અને વાતાવરણના ભેજને અનુભવતો રહ્યો. થોડીવાર પછી ફોનમાં તારીખ જોઈ તારીખ હતી. ૧૩/૭ આજે બર્થ ડે હતો અમિષાનો.એક ક્ષણ માટે થયુ કે વિશ તો કરી શકુને યાર.. પણ પછી એના શબ્દો યાદ આવી ગયા. વિચાર અને બારી બંને બંધ કરી..કેમ કે બંન્નેનું અકારણ ભીંજાવું મને પરવડે એમ ન હતું.
તૈયાર થઈને ઓફિસ જવા નીકળી પડયો…ઓફિસ પાસેના બસ સ્ટોપ પર ઉતરીને ઓફિસ તરફ જતો જ હતો ત્યાં કોલેજનો માધવ મળી ગયો.. અમે લગભગ આજે બે વર્ષ પછી મળી રહ્યા હતા, તેણે સહજભાવે જ પુછી લીધૂ કે, “ તું બહુ બિઝી થઈ ગયો છે ને કંઈ અમિષાના મેરેજમાં આખુ કોલેજ ગ્રુપ હતું, તને બાદ કરતા, કેમ ન આવ્યો તું ? “
સવારથી મન અમિષા તરફ ખેંચાતુ હતુ અને ફરી અમિષા હું મનોમન બબડયો. અને કહ્યું, “અરે હા ત્યારે એક અગત્યના પ્રોજેકટ પર કામ ચાલતુ હતું પણ હવે મળીશુને આપણે, અત્યારે મને જવા દે, મારે ઓફિસ જવામાં લેઈટ થાય છે.”
“બે વર્ષ થઈ ગયા પણ આ અમિષા મારો પીછો છોડતી નથી.” ગણગણતા હું લિફટમાંથી મારી કેબિનમાં પહોંચ્યો.થોડી ફાઈલો ખોલી કામ કરવા મથ્યો પણ મન લાગે તેમ ન હતું એ તો અતિતની ફાઈલ ખોલીને એવું બેઠુ હતું કે બંધ કરવાનું નામ જ લેતું ન હતું, અમિષા અને હું બીજા ધોરણથી સાથે ભણતાં હતા, તે છેક દસમા સુધી પછી બંન્નેના રસ્તા બદલાયા અને શહેર પણ, ક્યાંક સંપર્ક પણ છુટી ગયો હતો. ફરી એક વાર અમે કોલેજમાં સાથે થઈ ગયા અમિષા મારા શહેર સુરતમાં ભણવા માટે આવી હતી. પહેલેથી એકબીજાને ઓળખતા જ હતા એટલે મિત્રતા થતા વાર ન લાગી. અને કદાચ મિત્ર કરતા પણ વધુ.. મને યાદ છે, અમિષા એ ઘણી વખત પ્રયાસ કર્યો હતો..પ્રેમનો પ્રસ્તાવ મુક્યો હતો પણ હું તેની વાતને મજાકમાં ખપાવી દેતો...કેમ કે હું ડરતો હતો પ્રેમથી..પ્રેમ શબ્દથી કેવી રીતે સમજાવુ અમિષાને કે આ અગાઉ પણ મેં ખુબ પ્રેમ કર્યો હતો કોઈને પણ એનું પરિણામ ખુબ ખરાબ હતું અને મારે નથી રિપીટ કરવો આવો કોઈ ઈતિહાસ, મારે નથી જોઈતું કોઈ મારી લાઈફ પાર્ટનર..બંદા તો અકેલા ભલા. આવું હરવખતે કહી દેતો. પણ અમિષા ક્યારેય માઠુ ન લગાડતી એ તો હમેંશા રાહ જોતી મારી કોણ જાણે કેમ એને એમ લાગ્યા કરતુ કે હું એક દિવસ એવો આવશે અને મારો વિચાર બદલાશે. ઘણો સમય પસાર થઈ ગયો કોલેજના ત્રણ વર્ષ પુરા થઈ ગયા ન મારુ મન બદલાયુ કે ન અમિષા..હા પણ હમણા હમણા એ ચિડાઈ જતી હતી કેમ કે તેના ઘરે તેના લગ્નની વાતચીત શરુ થઈ ગઈ હતી.
કોલેજ પુરી થઈ ગઈ મળવાનું બહુ ભાગ્યે જ બનવા લાગ્યું પણ રાત્રે મેસેજમાં લગભગ વાત થતી..ધીરે ધીરે આ છોકરીએ મને પાંચ વર્ષમાં કન્વીસ કરી લીધો હતો કે પ્રેમ ફરી એક વાર થઈ શકે પણ હું તો હું હતો એકદમ જિદ્દી અને અડીયલ પાંચ વર્ષ પછી પણ હું રાહ જોતો હતો કે ફરી અમિષા મારી સામે પ્રેમનો પ્રસ્તાવ મુકે અને હું હા પાડી દઉં કેમ કે પહેલ કરવાનો મને ડર હતો..પણ કદાચ અમિષા મારી રાહ જોઈને થાકી ગઈ હતી.
મારે મારા વતન એટલે કે અમિષાના શહેર જવાનું થયુ સવારે એક પ્રસંગ એટેન્ડ કરવાનો હતો અને સાંજે મેં અને અમિષા એ મળવાનું નક્કી કર્યુ.. માત્ર મળવાનું જ નહિ પણ મેં પણ મનોમન કંઈક નક્કી કર્યુ હતુ.. એક કોરા કાગળ પર બધી જ લાગણીઓને શાહીથી ઉતારી દીધી હતી.
“પ્રિય અમિષા,
હું જાણુ છું કે હું છું કે આ કહેવા માટે મેં બહુ લાંબો સમય લીધો છે પણ તું કે હું શું કરુ ? તું તો જાણે છે ને તારા આરુષને થોડો ગાંડો જ છે. મને માફ કરજે મેં બહુ રાહ જોવરાવી તને. તું મારી સામે બહુ બાહોશ બને છો પણ હું જાણુ છું કે મારા પ્રેમના અસ્વીકારથી મેં તને ઘણીવાર રડાવી છે. પણ હવે નહિં આજે હું સ્વીકારું છું કે હું ખોટો હતો અને તું સાચી તારા અને મારા સંબંધને નામ આપીએ ? ચાલ એક નવુ જીવન નવેસરથી જીવીએ ?
અમિષા, હું તને ખુબ પ્રેમ કરુ છું..મારી જીવનસંગીની બનીશ.. આઈ પ્રોમિસ તારા ચહેરા પર આવતી લટોથી લઈને તારા ગાલ પર પડતી કરચલીઓ સુધી તારો સાથ આપીશ.
તારા જવાબની રાહ રહેશે.”
વિથ લવ & રિસ્પેક્ટ
આરુષ .
હવે આ એક કાગળનો ટુકડો માત્ર ન હતો, પરંતુ એ પ્રેમપત્ર હતો જે અમિષાને ડીનર ટેબલ પર આપવાનો હતો..પણ પછી વિચાર્યુ કે એને જતી વખતે આપીશ..આ અસમજસમાં રેસ્ટોરન્ટ પહોંચ્યો અને મારી સામે અમિષા ઉભી હતી. સફેદટોપ, કાનમાં બટરફલાઈ શેપની ઈંરિંગસ, બ્લેક જિન્સ અને ફ્લેટ મોજડીમાં એ હમેંશની જેમ ખુબ મોહક લાગતી હતી..એક ઉષ્માભેર આલિંગન સાથે મળી અમે નક્કી થયેલ ટેબલ પર ગોઠવાય ગયા. વેઈટરને ઓર્ડર કર્યો અને અમે વાતો કરવા લાગ્યા.. જમવાનું પીરસાયુ અને જમતા જમતા અમિષા એ એવું કંઈક કહ્યુ કે એના પછી ગળા નીચે ઉતારેલા બધા કોળિયા કડવા થઈ ગયા.
અમિષા બોલી, “ આરુષ, મેં તારી બહુ રાહ જોઈ..મને ખબર છે તે મને બાંધી ન હતી.. પણ હવે હું આ નહિ કરી શકું મમ્મી પપ્પા એ મારા માટે એક છોકરો પસંદ કર્યોછે..આવતીકાલે એ લોકો સંબંધ નક્કી કરવા આવવાના છે.. તને મેસેજ કરવાનું વિચાર્યુ ઈનફેક્ટ મેસેજ ટાઈપ પણ કર્યો sent કરતાં મન ભારે થઈ ગયુ એટલે મેસેજ delete કરી નાખ્યો પછી તારુ અહીં આવવાનું થયું એટલે વિચાર્યુ કે તને મળીને જ આ વાત કહીશ અને તેના પછી પેલા છોકરાને મળીશ.”
આટલુ બોલતા બોલતા એના ગળે ડુમો ભરાઈ ગયો હતો. મેં કોઈ ખાસ પ્રતિક્રિયા ન આપી માત્ર ”સરસ“ એટલુ બોલ્યો..મારા શર્ટના ડાબા ખિસ્સામાં પડેલ પ્રેમપત્ર અને ખિસ્સાની પાછળ ધબકતુ હ્રદય ચીસો પાડીપાડીને મને કહેતુ હતુ કે અમિષાને કહી દે કે તું પણ એને પ્રેમ કરે છે. પણ હું કંઈ જ ન બોલ્યો બસ એને જોતો રહ્યો..કેમ કે કદાચ આજે એને છેલ્લી વાર આટલી નજીકથી જોઈશ પછી તો કોને ખબર.બિલ ચુકવ્યુ અને અમે છુટા પડયા..કદાચ કાયમ માટે.
બેવકુફ..નાલાયક..મુર્ખ અને બીજા કેટલાય શબ્દથી મારી જાતને કોષતો રહ્યો..ખિસ્સામાંથી પ્રેમપત્ર કાઢ્યો અને મારી આંગળીઓ એના પર ફેરવતા બોલ્યો , “ તું લાયક જ નથી અમિષાને, તને કોઈ હક નથી કે તું એને પાંચ વર્ષના અંતે પ્રપોસ કર અને એવી ઉમ્મીદ રાખ કે અમિષા જેવી છોકરી આજીવન તારી રાહ જોવે...તારો અહમ અને તારી જિદ્દ જ એકબીજા માટે બનેલા છો..હવે અમિષાને શાંતિથી નવું જીવન જીવવા દેજે.” આટલુ બોલી હમેંશ માટે અમિષાના પ્રેમને આ એક કાગળના ટુકડા સાથે બંધ કરી દીધો...પછી ન કોઈ મેસેજ કે ન કોઈ મુલાકાત મેં મન અને સોશિયલ સાઈટ પર અમિષાને બ્લોક કરી નાખી હતી.. એણે પછી પણ ઘણા પ્રયત્નો કર્યા હશે પણ મેં બધા રસ્તા બંધ કરી દીધા હતા.
आगे सुख तोह पीछे दुःख है
हर दुःख में कोई सुख है हो
हो आस निरास की रंग रंगी
है साड़ी उमरिया ओ मितवा रे
થોડા દુરથી આવતા આ અવાજને સાંભળીને મારી આંખ ખુલ્લી, ઉભા થઈને જોયુ તો અવાજ ઘરના ચોગાનમાંથી આવતો હતો.રસોડામાંથી બહાર આવતા મમ્મી એ કહ્યુ.. “ અરે..જાગી ગઈ તું..” મારા ચહેરા પરનો પ્રશ્નાર્થભાવ એમણે કદાચ વાંચી લીધો હતો..એટલે જ ચોગાનમાં કામ કરતાં બહેનને જોઈને એ બોલ્યા આ રુપલબેન છે આપણા ઘરે હવેથી કામ કરવા આવશે. એટલું સાંભળીને હું મારા નિત્યકર્મ તરફ વળી..નાસ્તો કર્યો ચા પીધી અને ઓફિસ માટે રવાના થઈ.
દિવસો રેલાતા પાણીની માફક ચાલવા લાગ્યા રુપલબેન અને મમ્મીની ટ્યુનિંગ બેસી ગઈ હતી, રુપલબેન કામ ઘણુ ચોખ્ખુ કરતા અને સમયના પણ ચોક્ક્સ હતા.આજે મારે ઓફિસે રજા હતી આખો દિવસ ઘરે રહી આરામ કરવાનો પ્લાન નક્કી હતો. મમ્મી રસોડામાં હતા અને રુપલબેન ચોગાનમાં વાસણ ઘસતા હતા. ત્યાં જ રુપલબેનનો ફોન રણક્યો..તેમણે પોતાના ભીના હાથ કુર્તાની કોરથી લુછ્યા અને ભુંસાય ગયેલા કી-પેડવાળો નાનક્ડો ફોન લીલુ બટન દબાવીને ઊંચક્યો. ફોનમાં વાત પુરી થઈ અને રુપલબેન ચોધાર આંસુ સાથે રસોડામાં પહોંચ્યા. મમ્મી એ સ્વાભાવિક રીતે જ એને રડતાં જોઈને પુછ્યુ ,
“અલી, રુપલ શું થયુ ? કેમ રડે છે ?”
“મારી આસ્થા..” આટલું બોલતા એ ફરી રડી પડયા. થોડીવાર શાંત થઈને કહ્યુ કે, “ મારે જાઉં પડશે મારી છોકરી પડી ગઈ છે...એને માથામાં ખુબ વાગ્યુ છે એવો ફોન આવ્યો છે.”
મમ્મી સાથે હું પણ હવે રુપલબેનને સાંભળતી હતી..રુપલબેન લગભગ ૪ કિલોમિટર દુર અમારા ઘરે ચાલીને જ આવતા, સમય સુચકતાને ધ્યાનમાં રાખતા મેં કહ્યુ કે, “ ચલો, હું મુકી જાઉંછું, તમને ગાડીમાં.”
પહેલા થોડી હા ના કરી પણ પછી હું અને રુપલબેન એમના ઘર તરફ ગયા..નીકળતા પહેલા તપાસ કરી લીધી હતી આસ્થાની હાલત વધુ નાજુક હતી એમ્બ્યુલન્સને ફોન કરી દીધો હતો.
અમે રુપલબેનના ઘરે પહોંચ્યા ૬ વર્ષની આસ્થા બેભાન હાલતમાં લોહીથી ખદબદતી હતી. એમ્બ્યુલન્સ આવી અમે લોકો હોસ્પિટલ પહોંચ્યા. સ્થિતી ઘણી નાજુક હતી ૮ કલાક પછી આસ્થા ભાનમાં આવી. થોડાક સ્ટીચીસ લીધા હતા. પણ હવે તબિયત સુધાર પર હતી, રુપલબેનને હાંસકારો થયો. બે ત્રણ દિવસમાં આસ્થા ઘરે આવી ગઈ આ બે ત્રણ દિવસ હું રુપલબેનની સાથે જ હતી.
આ બે ત્રણ દિવસ દરમ્યાન હું રુપલબેનનો એક આખો દસકો જાણીચૂકી હતી. રુપલબેનને ૪ બહેનો અને એક ભાઈ. બધાની આર્થિક સ્થિતી ઠીકઠાક.બધી બહેનો પોતપોતાને સાસરે હતી અને ભાઈ લગ્ન પછી જુદો રહેતો હતો..રુપલબેન પિયરમાં તેમની માતા સાથે રહેતા હતા. એ એના સાસરેથી બે વર્ષ પહેલા પિયર આવી ગયા હતા. કેમ કે તેમના પતિના અનૈતિક સંબંધો તેમની જેઠાણી સાથે હતા. રુપલબેનને તેઓ લગભગ રોજ મારતા આખો દિવસ ઘરનું કામ કરવાનું અને રાત્રે પતિનો માર ખાવાનો, આસ્થા જ્યારે રુપલબેનના ગર્ભમાં હતી ત્યારથી આ આખો કિસ્સો શરુ થયો અને પછી જાણે શરુ જ રહ્યો. એ પોતાના જ ઘરમાં જાણે નોકરાણી થઈ ગઈ હતી. તેના પતિએ રુપલબેનના બધા ઘરેંણા મંગળસુત્ર સહિત પોતાની ભાભીને પહેરાવી દીધા. રુપલબેન બધુ જ સહન કરે રાખ્યુ પણ એક દિવસ તેણે પોતાના જેઠને આસ્થા સાથે અડપલા કરતા જોયા એ દિવસે આસ્થાને લઈને ઘર છોડીને નીકળી પડયા, ત્યારથી આજ સુધી તે પોતાના મમ્મીની સાથે રહે છે અને આવા છુટક ઘરના કામ કરીને ગુજરાન ચલાવે છે. આ બધુ સાંભળીને મને થયુ કે જો આસ્થા આ રીતે પડી ન હોત તો મને ક્યારેય આ બધી વાતની જાણ જ ન થાત.
આસ્થા હવે ઘરે હતી તેની તબિયત હવે એકદમ ઠીક હતી પણ આ આખી ઘટના સાંભળ્યા પછી હું અસ્થિર થઈ ગઈ હતી. અલગ અલગ પ્રયાસોના અંતે આસ્થા માટે એક દાતા મળ્યા કે જેમણે આસ્થાના શિક્ષણ જવાબદારી દતક લીધી હતી. આસ્થા જ્યાં સુધી ભણશે ત્યાં સુધી તેનો તમામ ખર્ચ આ દાતા ચુકવશે. રુપલબેનની જુદી જુદી સ્કીલ પર નજર કરવામાં આવી તેમની રસોઈકળાને જાણી..અને એક નાનું ખાખરા બનાવવાનું કારખાનું શરુ કરવામાં મદદ કરી હવે રુપલબેનની સાથે બીજા ૭-૮ બૈરાઓ પણ કામ કરે છે અને રુપલબેનના મમ્મી તેમને સુપરવાઈઝ કરે છે.રુપલબેન હવે અમારા ઘરે કામ કરવા નથી આવતા પણ આસ્થા સાથે ઘણી વાર મળવા આવે છે. અને હા આજે ખાખરા વણતા વણતા પણ રુપલબેન એ જ ઈશ્વર ફિલ્મનું ગીત ગણગણતા હોય છે.
आगे सुख तोह पीछे दुःख है
हर दुःख में कोई सुख है हो
हो आस निरास की रंग रंगी
है साड़ी उमरिया ओ मितवा रे
ગર્જના સાથે, ઉદય કરો, અને તમારા શિક્ષણના અધિકાર માટે લડશો.
પરંપરાની સાંકળો તોડીને, શિક્ષણ મેળવો. ”
– સાવિત્રીબાઈ ફુલે
તમારુ નામ તમે લખતા શીખ્યા હતા ત્યારે કેટલી ખુશી થઈ હતી ? તમે જ્યારે પહેલીવાર તમારી સહી કોઈ કાગળ પર કરી હતી ત્યારે કેવુ લાગ્યુ હતુ ? પહેલા સ્લેટ અને પછી કાગળ પર પડતા એ અક્ષરો જોઈને નક્કી એના પ્રેમમાં પડયા હશોને ! શિક્ષણ અને સાક્ષરતાના માર્ગ પર ચાલવાનું પ્રથમ પગલું છે અક્ષરઅને મુળાક્ષર.એની સાથેની દોસ્તી તમને શિક્ષણવિદ્દ બનાવે તમને અને તમારા સમાજને સાક્ષર કરે છે.
કેટલું મહત્વનું હોય છે તમારુ નામ તમારે હાથે લખવું..કેટલી અગત્યની અને આહલાદાયક હોય છે એ ક્ષણ કે જ્યારે તમે તમારી સહી પ્રથમ વાર કરો..આમ ઓટોગ્રાફ આપતા હો એવી જ ફીલિંગ આવતી હશેને..! આપણને જે સહજ અને સરળ લાગે છે તે કેટલાંકના જીવન અધુરુ સપનું છે તેઓ તેમની ઉંમરે જરુરી સવલતના અભાવ અને એક રુઢિગત સ્વભાવના કારણે શાળા જઈ શક્યા ન હતા. તેઓ માટે લખવું વાંચવું આ અક્લ્પનીય જ રહ્યુ. શિક્ષણ અને સાક્ષરતાના દરમાં સ્ત્રીઓ ઘણી પછાત હતી..ઘર અને બાળકોને સંભાળવા જ એમની નૈતિક જવાબદારી હતી એટલે શિક્ષણ હંમેશા ગૌણ જ રહ્યુ વર્ષ ૧૯૫૧ પર નજર કરીએ તો ભારતનો કુલ સાક્ષરતા દર ૨૧.૮૨% હતો જેમાં ૩૦.૩૨% પુરુષો અને ૧૨.૮૭% સ્ત્રીઓ સાક્ષર હતી. આધુનિકતા અને જાગૃકતાના પરિણામ સ્વરુપે ૨૦૧૧માં સાક્ષરતા દર વધીને ૭૯.૩૧% થયો જેમાં ૮૭.૨૩% પુરુષો અને ૭૦.૭૩% સ્ત્રીઓ સાક્ષર હતી.
આવા સમયે એક નવો આયામ અને એક નવો વિચાર લઈને આવે છે મહારાષ્ટ્રના ફંગાણે ગામના પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષક યોગેન્દ્ર બાંગાર. કે જેઓ બેટર ઈન્ડિયાના વિચારથી પોતાના ગામમાં એક શાળા શરુ કરે છે જેનું નામ છે આજીબાઈ ચી શાલા (દાદીની શાળા). ભારતની આ પ્રથમ શાળા કે જ્યાં પ્રવેશ મેળવવા માટે ૬૦ વર્ષની ઉંમર હોવી આવશ્યક છે.. જ્યારે યોગેન્દ્ર બાંગાર એ પોતાનો વિચાર ગામના લોકો સમક્ષ મુક્યો ત્યારે દરેક આજીઓ એ શિક્ષિત થવાની તક માટે સમર્થન આપ્યુ હતુ.આ શાળાનું ઉદઘાટન આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિન ૮ માર્ચ, ૨૦૧૬ના રોજ, સ્થાનિક પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષક યોગેન્દ્ર બાંગાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તેને મોતીરામ દલાલ ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે.
આ શાળામાં હાલમાં ૨૮ વિધ્યાર્થીઓ ગણિત અને મરાઠી વિષય તેમની એકમાત્ર શિક્ષિકા શ્રીમતી શિતલ મોરે પાસે શીખી રહ્યા છે. શાળાનો સમય ૨ થી ૪નો હોય છે ગુરુવાર સિવાયના તમામ દિવસોમાં અહીં ઘડપણને શિક્ષિત કરવાનો પ્રયાસ શરૂ હોય છે.. દાદીઓ શાળાએ ચોક્કસ ગણવેશ ધારણ કરીને આવે જેમાં ગોલ્ડન બોર્ડર વાળી ગુલાબી રંગની નવવારી સાડી અને માથા પર કુમકુમનો ગોળ લાલ ચાંદલો અને જવાબદારી અને ઉંમરથી ઘસાયેલા અને કસાયેલા ખંભા પર દફતર. અહીં દાદીઓને ભણાવી ગણાવીને નોકરીએ મોકલવાનો કે આર્થિક ઉપાર્જનનો કોઈ ઉદેશ્ય નથી ઉદેશ્ય માત્ર એટલો જ છે કે તેઓ સાક્ષર બને. તે સામાન્ય વાંચી-લખી શકે કે જેનાથી તે ઉંમરના ઉતરાર્ધે કોઇ પુસ્તકનો સહારો લઈ શકે.
આ ગામની આ પ્રવૃતિ પછી ગામનો સાક્ષરતા દર વધ્યો છે. આ શાળાના શિક્ષિકા કહે છે કે દાદીઓ સાથે કામ લેવું ઘણુ અઘરુ છે કેમ કે ઉંમર અને અન્ય પરિબળોને લીધે તેમની દ્રષ્ટિ ક્ષીણ થવી, બધિરતા આવવી, યાદ ન રહેવું વગેરે જેવા પડકારોની સાથે તેમને અક્ષરજ્ઞાન આપવાનું હોય છે. તેમને દુઃખ ન લાગે એ રીતે એમને જરૂર જણાય ત્યાં ઠપકો આપવાનો હોય છે દાદીઓને ભણાવતા આ શિક્ષિકા ૧૦ નાપાસ હતા પરંતુ દાદીઓના ઉત્સાહ સાથે તેમણે પણ ૧૦માં ધોરણની પરીક્ષા આપી. પોતે અને પોતાની આસપાસની આ આજીઓને સાક્ષર કરવાનો અવિરત પ્રયાસ તેઓ કરતા રહે છે.
રમાબાઈ ગણપત ચાંડેલે કહે છે કે, ‘હું એક પાકેલા ફળ માફક છું કે જે શાખામાંથી ગમે ત્યારે પડી શકે. હું એક બાળક તરીકે શાળાએ જઈ શકી નહીં અને આખી જીંદગી નિરક્ષર જ રહી હતી. પણ હું અભણ મૃત્યુ પામવા નથી માંગતી. હવે, હું ખુશ છું કે હું થોડા શબ્દો મારી સાથે બીજી દુનિયામાં લઈ જઈશ.’
સીતાબાઈ દેશમુખ, જે આ બધામાં સૌથી વૃદ્ધ છે તે કહે છે કે, ‘મારા લાંબા જીવનમાં ક્યારેય વિચાર્યું ન હતું કે મને કોઈ શાળામાં જવાની તક મળશે. જ્યારે હું નાની હતી, ત્યારે મારો પરિવાર ગરીબ હતો અને છોકરીઓને શાળાએ જવાની તક નહોતી. છેલ્લા વર્ષથી મારી નવી જિંદગી હું જીવી રહી છું. ’
જ્યારે અન્ય લોકો આ ઉંમર સરળ અને આરામદાયક જીવન જીવવાનું પસંદ કરે છે ત્યારે આ મહિલાઓએ ઘરની બહાર પગ મુકીને અને પરિપક્વતા ઉંમરે વાંચવા અને લખવાનું શીખીને સમાજમાં દ્રઢ નિશ્ચય અને હિંમતનું સ્તર વધાર્યુ છે. હકીકતમાં, તેઓ ગામમાં અને દેશમાં શિક્ષણની ક્રાંતિ તરફ દોરી રહ્યા છે.
– ડો. હિરલ જગડ ‘હીર’
અહીં આવી કેટલીક લિંક રાખી છે જો આપ આ વિશે કંઈક વિશેષ જાણવા માંગતા હો તો ચોક્કસ વિઝિટ કરો.
જાપાનમાં ચાલતી સિટી બસના એક ડ્રાઇવરની આ વાત. બસની ખાસિયત એ હતી કે તેમાં કોઈ કંડકટરની જરુર ન હતી. બસના દરવાજાની નજીક લગાવેલ એક મશીનમાંથી પૈસા અને ટિકિટની લેવડ દેવડ થઈ જતી. બસનો ડ્રાઈવર શરીરે દુબળો પાતળો અને મનથી પણ ઝરા નબળો એ બહુ ઉંચા અવાજથી પણ ઘબરાય જતો.પણ આ બસ ચલાવાનું કામ એને કોઠે પડી ગયુ હતુ એને ખુબ મજા આવતી હતી આ કામ કરવામાં.. આ એનો નિત્યક્રમ થઈ ગયો બસ ચલાવાની અને જલ્સા કરવાના.એક દિવસ તે પોતના નિયમ અનુસાર બસ ચલાવતો હતો એક પેસેન્જર બસ સ્ટોપથી બસમાં ચડયો. બસ લગભગ ખાલી હતી અને ડ્રાઈવરનું ધ્યાન ગયુ કે પેલા પેસેન્જર ટિકિટ લીધી નહોતી. ડ્રાઈવર મુંઝવણમાં હતો કેમ કે કદાચ આગળ ચેકિંગ આવશે તો નિયમ મુજબ પેસેન્જર અને ડ્રાઈવર બંન્નેને સજાપાત્ર ઠરાવામાં આવશે. ડ્રાઈવરને થયુ કે પેસેન્જરને કહી દે..પણ તેની હાઈટ બોડી જોઈને તેની હિંમત ના થઈ. તેને લાગ્યુ કે હું આ હટ્ટાકટ્ટા માણસને કંઈ કહીશ તો એ મને મારવા લેશે તો ?હું તો એની સામે લડવા માટે તો શું તેની સામે ઉભો રહેવા પણ સક્ષમ નથી.ડ્રાઈવર મુંઝાયો હવે કરવુ તો કરવુ શું ? આમ કરતાં કરતાં સમય નીકળી ગયો અને તે પેસેન્જર બસમાંથી પોતાનું સ્ટોપ આવતા નીચે ઉતરી ગયો. ડ્રાઈવરને હાશ થઈ કે ચલો આજે કોઈ ચેંકિગ ન આવ્યું. પણ વાત ત્યાં પૂરી ન થઈ પેલા પેસેન્જરનો આ નિત્યક્રમ બની ગયો. એ રોજ આવે પણ ટિકીટ લે નહિ મુસાફરી કરે અને પોતાનું સ્ટોપ આવતા ઉતરી જાય.. ડ્રાઈવર મુંજાય ગયો કે હવે શું કરવું ? તેની સામે જોવે અને પોતાના શરીર સામે જોઈને પૂછવાનો વિચાર રહેવા દે..આ અગાઉ પણ એને પોતાના શરીર માટે અફસોસ થતો પણ આજે જરાક વધુ જ વસવસો થઈ રહ્યો હતો.. આમાને આમા તે એક નિર્ણય કરે છે કે હું જીમ જઈશ બોડી બનાવીશ અને પછી પેલા પેસેન્જરની વાત છે..ત્રણેક મહિના સુધી રોજ તે બસની શિફ્ટ પૂરી કરીને જીમ જવા લાગ્યો..ખોરાકમાં પણ ફેરફાર કર્યો..અને એક દિવસ જ્યારે તેને થોડો વિશ્વાસ થયો ત્યારે પેલા પેસેન્જરની પાસે જઈને બોલ્યો, ” આમ તે કેમ ચાલે ! તમે રોજ મુસાફરી કરો છો ને ટિકીટ લેતા નથી..શું તમે જાણતા નથી કે આ કાનૂન ગુન્હો છે ? ” આટલું તો માણ બોલી શક્યો પછી પેસેન્જરનું કદ અને આકાર જોઈને અવાજ બહાર ન નીકળ્યો..આટલું સાંભળીને પેલો પેસેન્જર બોલ્યો, ” અરે..પણ મારે ટિકીટ લેવાની જરૂર શું છે જ્યારે મારી પાસે આખા વર્ષનો પાસ છે ! “ વાર્તા અહીં પૂરી થાય છે અને આપણી વાત અહીં શરૂ થાય છે. આ કદાચ હાસ્યાસ્પદ લાગે કે કદાચ અવિશ્વનીય લાગે પણ આપણા રોજિંદા જીવનમાં કેટલું રીલેટેબલ છે..આપણે આપણી લઘુતા કે ગુરુતા આપણી ક્ષમતા પ્રમાણે નહિ પણ સામે વાળાની કક્ષા પ્રમાણે નક્કી કરીએ છીએ..તેનું સ્ટેટસ કે તેની આવડત આપણી આવડત અને આપણા વ્યક્તિત્વને આંજી કેમ નાખે છે ? ક્યારેક કેટલુંક બહુ સરળ અને સહજ હોય છે જેને આપણે જાણી જોઈને ગુંચવીએ છીએ..જેમ ડ્રાઈવરે કર્યું..સરળ સવાલ પૂછવા માટે જીમ સુધી જવાની કોઈ જરૂર હતી નહિ..છેલ્લી પણ બહુ અગત્યની વાત કે જ્યારે તમે તમારા હોદ્દા પર હોઉં છો ત્યારે તમે એને છાજે તેવું વર્તન કરી જ શકો એની માટે તમારે કોઈ દબાણ કે પ્રભાવમાં તણાવાની જરૂર નથી. છેલ્લો કોળિયો : – ન લઘુતા રાખ, ન ગુરુતા રાખ,બસ તું તારામાં ક્ષમતા રાખ. ~ ડૉ. હિરલ જગડ ‘ હીર ‘
સવારના સાત વાગ્યા હતા, મેં હિમત કરીને ઘરની ડોરબેલ વગાડી હાથમાં પુજાની થાળી લઈને મમ્મીએ દરવાજો ખોલ્યો, મને જોઇને પહેલા ચકિત થઈ ગયા અને પછી ચિંતિત થવુ વ્યાજબી પણ હતુ..મારા ચહેરા પર થોડાક નિશાન હતા જે મારા ઘણીબધી વાર સાફ કર્યા પછી પણ ગયા ન્હોતા..મારી આંખોમાં આંસુ વધારે હતા કે ઉજાગરા એ કહેવુ મુશ્કેલ હતું..એમને મને ઘરની અંદર લીધી અને પાણી આપ્યુ.. આજે લગભગ આ દસમી વાર હશે જ્યારે મ્મમી મને પુછતી હશે કે આજે ફરી નિશાંતે….?
બોલતા બોલતા એનો અવાજ ગળામાં જ અટકાય ગયો અને આંખોમાંથી પ્રવાહી સ્વરુપે એ શબ્દો નિકળી પડયા જે તે બોલી ન્હોતી શકી…મમ્મી મને રુમમાં લઈ ગઈ થોડીવાર માટે સુવાનો પ્રયત્ન કરતી હતી..મમ્મી ફરી પુજાવાળા રુમમાં ગઈ અને પોતાનું કામ કરવા લાગી, હું મથતી રહી કે આ વિચારોના વમળ ઓછા થાય અને હું એ બધુ ભુલી જાઉં જે મારી સાથે અવાર-નવાર બનતુ હતુ..પણ પેલુ કહેવાય છે ને કે તમે તમારી આવતી કાલ બદલી શકો પણ વિતેલી કાલને પલટાવી શકતા નથી..મને યાદ છે કે નિશાંત મારા ગળાડુબ પ્રેમમાં હતો..મારી બંધ આંખો ભુતકાળમાં સરી પડી.
લગભગ સાંજે છ વાગે હું કોલેજ અને લાઇબ્રેરીનું કામ પતાવી ઘરે જવા સ્મિતા સાથે નીકળતી…સ્મિતા મારી ખાસ મિત્ર બંનેના કોલેજમાં વિષયો જુદા હતા પણ અમારા મન એક હતા..કોલેજનું આ અમારુ છેલ્લુ વર્ષ હતુ..ભણવામાં વધુ જ ધ્યાન આપતા હતા અમે બંન્ને.. કોલેજ પુરી કરી રોજ એક કલાક લાઈબ્રેરીમાં વાંચતા..ત્યારે શનિવાર હતો મારે એક પ્રસંગમાં બહાર જવાનું હતુ એટલે હું કોલેજથી 3 વાગે નીકળી ગઈ..અને ત્યારે મારી અને નિશાંતની પહેલી મુલાકાત થઈ મારી એકટીવા સામે આડી મુકેલી એક બાઈક તેણે હટાવી મને મદદ કરી અને હું થેંક યુ કહીને નીકળી ગઈ..પછી હું અને સ્મિતા સોમવારે કોલેજ ગયા ત્યારથી શરુ કરીને પંદર દિવસ સુધી નિશાંત આવવા અને જવાના સમયે કોલેજની બહાર ઉભો રહેતો…એનુ મારા તરફનું આકર્ષણ સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.. એક મહિનો થવા આવ્યો પણ નિશાંતનો એ જ ક્રમ ચાલુ હતો..એક દિવસ મારી એક્ટીવા રોકી મારી નજીક આવી મને પ્રપોઝ કર્યુ..મેં ના પાડી એની જિદ્દ અને જુનુન દિવસેને દિવસે વધતુ ગયુ અને મેં મારા ઘુંટણ ટેકવી દીધા.
સ્મિતા એ શરુઆતમાં થોડો વિરોધ કર્યો પણ મને ખુશ જોઇને તેણે પણ સંમતિ આપી દીધી.હું અને નિશાંત સાથે હતા ઘણી વાર પ્રેમ આંખો પર અને મન પર એટલો સવાર થઈ ગયો હોય છે કે તે હકીકતને ઝાંખી કરી નાખે છે..હું અને નિશાંત દરિયા કિનારે બેઠા હતા અચાનક કોઇ વાત પર નિશાંત ગુસ્સે થઈ ગયો અને મને ત્યાં મુકીને જતો રહ્યો..મને સમજાતું નહતુ કે એના આવા વર્તન પાછળનું કારણ શું હતુ ? બીજે દિવસે સવારે તેના ૧૨ મિસકોલ હતા કેટલા બધા મેસેજ કે જેમાં તે માફી માંગી રહ્યો હતો..પ્રેમમાં જિદ્દ અને ગુસ્સો ક્યાં લાંબો ટકે ? હું ફરી એના તરફ આકર્ષાય.. બંનેના ઘરે વાતચીત કરી અને અમારા લગ્ન થયા પપ્પાને નિશાંત ઠીક નહતો લાગતો પણ તેમ છતાં હા પાડી. લગ્ન થયા અને નિશાંતમાં એટલી ખોવાય ગઈ કે મને મારા કરિયરનો ઝરા જેટલો પણ વિચાર ન આવ્યો..નિશાંતે ના પાડી કે,” હવે કંઈ ભણવુ નથી આપણે…” અને મેં છેલ્લા વર્ષની એકઝામ પણ ન આપી..નિશાંતનું ઘર, એને ગમતો નાસ્તો, એને ગમતા કપડાં, એને ગમતી હેર સ્ટાઇલ વગેરે વગેરે…આમ આખો દિવસ જતો રહેતો હતો મારો..અને રાત પ્રેમમાં.
આજે આખુ શરીર દુ:ખતુ હતુ.. નિશાંતનું જમવાનું તૈયાર કરી ડાઇનિંગ સ્પેસમાં ગોઠવી.. નિશાંતને મેસેજ કર્યો.. “હેય, તમારુ જમવાનું તૈયાર રાખ્યુ છે પ્લીઝ આજે જમી લેજો.. આજે મારા પિરિયડસ સ્ટાર્ટ થયા છે, હું સુઈ જઉં છું , લવ યુ.”
આટલો મેસેજ કરી હું સુઈ ગઈ, રાતના કદાચ બે વાગ્યા હશે અને મારી છાતીમાં થતા કંઈક અનુભવથી હું જાગી ગઈ, નિશાંત હતો.. એ મારી બ્રાના હુંક ખોલવા જતો હતો મેં અટકાવ્યો ના પાડી કે, આજે નહિ, પણ એને મારી કોઈ વાત ન સાંભળી અને પોતાની મરજી ચલાવી, મારો અવાજ કચડાય ગયો એની ઇચ્છાની નીચે..સવાર સુધી મારી આંખો મૌન બનીને રડતી રહી.
સવારે મને સોરી કહી અને જતો રહ્યો આ પછી એવુ ઘણી વાર બનવા લાગ્યુ, કે જ્યાં નિશાંત મને અતિશય દુ:ખ પહોચાડીને માફી માંગતો, મારી નાની નાની ભુલોમાં મારા પર હાથ ઉપાડતો..મારા વાળ ખેંચતો અને પછી માફી માંગી અને મને કહેતો કે “ તું મને શુ કામ આવો ગુસ્સો અપાવે છે ? તું મને મજબુર કરે છે કે હું તને મારુ “ આખી વાતના અંતે ગિલ્ટ અને દુ:ખ બંને મને જ થતું.
હદથી વધારે થઈ જાય ત્યારે હું મમ્મી ના ઘરે જતી રહેતી અને નિશાંત મને પોતાની વાતોમાં ઓગાળીને ફરી પાછો લઈ જતો. આજે આ દસમી વાર હતુ કે જ્યારે હું મમ્મીને ત્યાં આવી હતી. સ્મિતાને આખી વાતની જાણ થતા સ્મિતા મને મળવા ઘણી વાર આવતી અને મને સમજાવાતી કે ,” આ જે છે તે નોર્મલ નથી તું સહન કેમ કરે છે ?” અને હું હમેંશા એને કહેતી કે, ” હું સહન નથી કરતી પ્રેમ કરુ છું નિશાંતને, બસ એને ગુસ્સો થોડો વધુ આવે છે.”, પણ સ્મિતા હમેંશા મને સમજાવતી પણ હું તેની વાતને આંખ આડે કાનની જેમ જ લેતી..છેલ્લે આવી ત્યારે કેટલીક જનર્લ્સ લઈને આવી હતી કે જેનો વિષય હતો, ‘સાઇકલ ઓફ અબયુઝ’ મેં તેને વાંચ્યા વગર જ ડ્રોઅરમાં મુકી દીધી હતી…મમ્મી પપ્પા પણ કેટલી વાત કહી ચુક્યા હતા કે, “જરુર શું આ રીતે ઘસાય ઘસાયને સંબંધમાં જીવવાની ? “પણ હું હંમેશા એમને અને મારા મનને મનાવી લેતી.
રુમની બહારથી આવતા અવાજથી મારી આંખ ખુલ્લી, બહાર જઈને જોયું તો નિશાંત બેઠો હતો..મને જોઈને ઉભો થયો મારી માફી માંગવા લાગ્યો મારો હાથ પકડ્યો અને બોલ્યો કે, “ચલ, નિશા ઘરે.’ મેં મારી બધી હિંમત ભેગી કરીને મારો હાથ છોડાવ્યો અને તેને કહ્યુ,”નિશાંત, મારે નથી આવવું, હવે તારા ઘરે.” અને દોડીને મારા રૂમમાં જતી રહી.. ડ્રોઅરમાંથી જનર્લ લઈને વાંચવા લાગી ‘સાઇકલ ઓફ અબયુઝ’ વિશે કે જેમાં લખ્યુ હતુ કે કેવી રીતે કોઈ વ્યક્તિ પહેલા અતિશય પ્રેમ કરે પછી દુઃખ પહોંચાડે પછી ફરી નોર્મલ થાય અને ફરી આજ વસ્તુ બનતી રહે.. જનર્લના પહેલા પાને છપાયેલ નંબર પર ફોન લગાવ્યો અને કહ્યુ કે ‘સાઇકલ ઓફ અબયુઝ’નો શિકાર છું મારે શું કરવું જોઈએ ? દરિયામાં ડુબતો માણસ હાથ પગ ઉછાળતો હોય એ રીતે મેં મને ડુબતી બચાવવા એક સામટા પ્રશ્નો કરી નાખ્યા. પ્રતિઉત્તર સારો મળ્યો એમણે મને કાઉન્સેલિંગની સિટિંગનો સમય આપ્યો…પ્રેમ તમને નિર્ણય લેતા પણ શીખવી દે છે.
છેલ્લો કોળીયો : પ્રેમ એક આવેગ સુધી રહે ત્યાં સુધી તકલીફ નથી, બસ આ પ્રેમ રોગ ન બની જવો જોઈએ.
બેકગ્રાઉન્ડમાં ગીત વાગતુ હતુ અને રિતિકા રોજની જેમ પોતાનું ઘરકામ પતાવામાં મસ્ત હતી..રિતિકાને ગઝલ અને સાહિત્ય ખુબ ગમતા એના મોટાભાગના સમયનો મહતમ ભાગ સાહિત્ય અને સંવેદનાથી ભરેલો હોય..રિતિકા મુળ તો MSWની વિધ્યાર્થીની ભાવનગરના એક નાનકડા તાલુકામાં રહેતી હતી..હાલ તે વડોદરામાં પી.જી. તરીકે રહેતી હતી. રિતિકા ભણવામાં ખુબ હોશિયાર અને ચપળ હતી તેના મા-બાપની ઇચ્છા હતી કે તે સાયન્સ સ્ટ્રીમમાં ભણીને ડોકટર બને..પણ ઘરની આર્થિક સ્થિતિ અને રિતિકાની મનોસ્થિતિનું માન રાખતા આર્ટ્સ સ્ટ્રીમમાં ભણવાનું નક્કી થયુ..રિતિકા આવી જ હતી એને ગાડરયો પ્રવાહ ક્યારેય ગમ્યો જ નહતો..એને જીવંત વ્યક્તિઓ અને એના જીવનની ઘટમાળના તાણાવાણા જાણવા ખુબ ગમતા હતા..એ હમેંશા એની મમ્મીને કહેતી “ ડોક્ટર બનીને સાજા કરવાવાળા બહુ બધા મળશે..પણ એમના જીવનના અંતભાગોને સ્પર્શવાવાળા બહુ જુજ હશે..MSW કરીને એને લોકોની નીજી જિંદગીની લડાઈમાં સાથ આપવો હતો.
કોલેજ શરુ થયાને આજે ૬ મહિના થયા અને રિતિકાના મનમાં સતત એક વિચાર ચાલતો રહેતો..કે કંઈ રીતે તે આકાશનું જીવન બદલી શકે..એ શું કરે કે જેનાથી એના પરિવારને હાની ન પહોંચે અને આકાશનું આમ રોજ મજુરી કરવાનું પણ બંધ થઈ જાય..આકાશ એક ૯ વર્ષનો છોકરો હતો.. સમયની થપાટો એ આકાશને ઉંમર કરતા વધુ પુખ્ત બનાવી દીધો હતો..એના પિતા બહુ પહેલા જ દુનિયાને અલવિદા કહી ચુક્યા હતા..આકાશનું પરિવાર આમ પણ કઈ ખાસ સધ્ધર હતુ નહિ અને જે થોડા ઘણા પૈસા હતા એ બધા બાપની દવામાં જતા રહ્યા ઘરમાં આકાશ, તેના મમ્મી અને બહેન ત્રણ સભ્યો રહેતા હતા..આકાશ ક્યારેક કોઈ ચાની કિટલી પર તો ક્યારેક કરિયાણાની દુકાન પર જે કામ મળે તે કરી લેતો અને સાંજ પડે થોડા જાજા પૈસા ભેગા કરી લેતો, શાળાએ તો ખાલી કહેવા પુરતો ગયો હશે..બહેનને ભણવા મોકલતો એની ઇચ્છા તો એવી હતી કે સરકારી શાળામાં જતી તેની બહેનને યોગ્ય શિક્ષણ અને સવલત મળે એ રોજ કમાવા માટેના નવા નવા રસ્તા શોધી લેતો..આવા જ એક કારણથી જ તો તેની અને રિતિકાની મુલાકાત થઈ હતી..રિતિકા કોલેજની નજીક આવેલ ચાર રસ્તા પરની ચાની કિટલીએ પોતાના મિત્રો સાથે ચા પીતી હતી અને ત્યાં તેની નજર આકાશ પર પડી હતી..પોતાના નાના,નાજુક પણ ખુબ જવાબદાર હાથોથી એ એમને એક પછી એક ચાની ગંડેરી આપતો હતો..બહુ દુ:ખ થાય છે જ્યારે આવનાર ભવિષ્ય વર્તમાનની ભીંશમાં કચડાતુ જતુ હોય…રિતિકાને તેને જોઇને વિચાર આવ્યો કે આપણે માત્ર ૧૨ જુને બાળશ્રમ નિષેધ દિનનું ઔપચારિકરણ કરતા રહીશુ અને આની જેવા લાખો બાળકો પોતાના બાળપણના ભોગે રોજીરોટી ભેગા કરતા રહેશે.
તે દિવસથી આજ સુધી રિતિકાએ આકાશ વિશેની બધી હકીકત ભેગી કરી લીધી હતી..એ વધુને વધુ આકાશના સંપર્કમાં રહેવા લાગી અને આખી ગુંચવણ અને મુંઝવણનું નિવારણ શોધવા લાગી પડી..સીધી ફરિયાદ કરવાનો કોઇ મતલબ હતો નહિ..જે તે દુકાનદાર થોડા સમયમાં બાળમજુરીના દંડમાંથી છુટ્ટી જાત પણ આકાશની સમસ્યા તો યથાવત જ રહેવાનીને..! રિતિકા છેલ્લા કેટલાંક અઠવાડિયાથી નવી નવી યોજના અને નવા નવા તુક્કાઓ વિચારે છે કે જેનાથી આકાશને તેના બાળપણની આહુતી ન આપવી પડે…તે ૧૦૯૮ બાળકોની હેલ્પલાઈન અને તેના કેટલાક નિયમોનો અભ્યાસ કરે છે..આકાશની માતા માટે વિધવા યોજનઓની પુરતી માહિતી ભેગી કરે છે ઉપરાંત તેમને એક ગૃહઉધોગ શરુ કરવામાં પણ મદદ કરે છે..આજે આકાશ અને તેની બહેન બંને શાળા એ જાય છે..વિધવા સહાય યોજના અને ગૃહઉધોગથી ઘર ચાલે છે.
રિતિકા બહુ સામાન્ય ઘરથી બિલોન્ગ કરતી હતી એટલે એ પોતાના તરફથી આર્થીક મદદ તો કરી શકે એમ હતી નહિ એટલે આ રીતે તેને આકાશ અને એના પરિવારને બચાવ્યો..સમયની પહેલા ઓગળતા એક સુરજને ઉગાડયો.
કેટલુ અજીબ છે કે આપણે આવા કોઈ દિવસોને માત્ર સ્ટેટ્સ પર મુકીને ચોવીસ કલાક પછી વીસરી જઇએ છીએ..સિગ્નલ પર ૫૦ સેકેન્ડ ઉભા રહીને આપણે પેલા ભીખ માંગતા બાળપણને ટાળતા ફરીએ છીએ પણ ક્યારેય એની સાચી કથા સુધી પહોંચતા જ નથી.
તમારી આસપાસનું કોઇ બાળક ઉંમર પહેલા પુખ્ત નથી થઈ રહ્યુને જરાક નજર કરતા રહેજો. અંંતનો કોળીયો : “અમીરનો દીકરો ૩૦ વર્ષે સમજદાર થતો હોય છે, જ્યારે ગરીબનો દીકરો ૧૩ વર્ષે જવાબદારી પૂરી કરતો હોય છે.”
હાલની સ્થિતિમાં માતા-પિતા માટે અને વિધ્યાર્થીઓ માટેનો એક સળગતો સવાલ આગળ કરિયરનું શું ? છોકરાઓના ભવિષ્યનું શું ? આટલી મહેનત કરી અને માસ પ્રમોશન થઈ ગયુ ? અને આવુ કેટલુય નાનાથી માંડીને મોટા સુધી બધાને આ પ્રશ્ન છે..કેમકે આપણે આવક અને આવડત વચ્ચેનો ફર્ક કદાચ સમજ્યા જ નથી..આપણે આપણુ અથવા આપણા બાળકોનું કરિયર રુચિ પ્રમાણે નહિ રોજી પ્રમાણે કોતરીએ છીએ.. આ ફિલ્ડમાં ઢગલો પૈસો છે.. આની માર્કિટમાં ખુબ ડિમાન્ડ છે.. આ બધાથી જ આપણે નક્કી કરી લઈએ છીએ કે આપણે એવુ જ ભણશુ એવુ જ શીખશુ કે જેનાથી પૈસા આવે આપણા પેટને ભરવામાં ૮૦% વર્ગ મનના અવાજને જાણે ઇગ્નોર જ કર્યા રાખે છે..સ્વની અંદર શું ? આ પ્રશ્ન આપણા માટે વૈકલ્પિક પ્રશ્ન જ રહે છે હમેંશા માટે.
આવડત, અભિયોગ્યતા અને આપણી અભિરુચી કે જેનો જીવન ઘડતરમાં ખુબ પાયાનો રોલ હોવો જોઈએ એની જગ્યા પર આવક અને રોજીને એટલુ બધુ પ્રાધાન્ય અપાયુ છે કે ન પુછો વાત ! સતત એક બાળકનો ઉછેર એ રીતે કરવામાં આવે છે કે જાણે મોટા થઈને તેણે માત્ર પૈસા કમાવવાનું મશીન જ બનવાનું હોય..બહુ ખુશી થાય જ્યારે કોઇ પોતાનીઆવડતને કામે લગાવીને કામ કરે..પોતાની અભિયોગ્યતા અનુસાર યોગ્ય કામ અને પદ મેળવી શકે..અને આવા પ્રકારની સંસ્થાઓ વિશે જાણીને પણ ખુબ ખુશી થાય.
આવા જ પ્રકાર એક સંસ્થા છે સ્વરાજ યુનિવર્સિટી.. જે સેલ્ફ લર્નિગ પર કામ કરે છે તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે આ યુનિવર્સિટી એડમિશન વખતે કોઇ સર્ટિફીકેટ માંગતી નથી..કે નથી કોઈ મેરિટ લિસ્ટ બહાર પાડતી અહિં પ્રવેશ લેવા માટે આપની ઉંમર ૧૮ વર્ષથી વધુ હોવી જોઈએ અને તમે તમારી મરજીથી ત્યાં જવા ઇચ્છતા હોવા જોવો..માત્રને માત્ર આ શરત સાથે તમે ત્યાં બે વર્ષ માટે રહીને તમારી અંદર પડેલા ટેલેન્ટને આગળ ધપાવી શકો..તમે જે તે ક્ષેત્રમાં રસ, રુચી કે ઉંમગ હશે તે મુજબના મેન્ટર તમને પ્રોવાઈડ કરવામાં આવશે..તમે કોઇ પણ શહેરમાં જઈ આ આવડતમાં આગેકુચ કરી શકો છો.
બે વર્ષના સંર્પુણ કોર્સમાં માત્ર તમારી વિશેષ આવડતો જ નહિ પણ અન્ય પણ ઘણી બધી બાબતોનો વિકાસ થાય છે જે ખરા અર્થમાં સંર્વાંગી વિકાસ છે…અલગ અલગ આયમોને લઈને ખૌજીઓ કામ કરે છે..સ્વરાજ યુનિવર્સિટી તેના વિધ્યાર્થીને ખૌજી કહે છે..ત્યાંના સ્થાપકો દ્રઢપણે એમ માને છે કે દરેક મનુષ્ય સ્વની ખૌજમાં છે..
આથી તેઓએ ખૌજી નામ આપ્યુ છે…અભ્યાસક્રમની રચના, ડિગ્રી- પ્રમાણપત્ર-પરિક્ષાઓ પર પ્રતિબંધ, વિશ્વભરમાંથી તજજ્ઞોનો પાસેથી માર્ગદર્શન , ઊંડાણ પુર્વકનું શિક્ષણ, સ્થાનિક રહેવાસી અને કારીગરો પાસેથી શિક્ષણ મેળવવું, અલગ અલગ જુથ સાથે જીવન જીવવાની કળા વિકસાવવી,ખિલવાની અને પોતાનું પ્રતિબિંબ ઝિલવાની મોકળાશ, અરસપરસ સાંભળવાની-વહેંચવાની વૃતિ કેળવવી,આંતપ્રિન્યોર બનવા તરફ પહેલ આદરવવી, લોકભોગ્ય અને લોકમય નીવડે તેવા પ્રોજેકટ હાથ ધરવા, મસ્તક-હ્રદય અને હાથનું સંયોજન વિકસાવવું, પ્રકૃતિ સાથે જાતને જોડવી, વગેરે જેવી મબલખ બાબતો અહિં સર્જાય છે.
કોર્સ પુર્ણ થયા પછી કોઇ પરિક્ષા નહિ કે કોઇ ડિગ્રી એનાયત કરવામાં નથી આવતી પણ તમને તમારી જાત અને એની સાચી વાસ્તવિકતા એનાયત કરવામાં આવે છે.. અને કદાચ ઠરીઠામ જીવન જીવવા માટે આટલુ પુરતુ છે..સાંજ પડે કાર્યસંતોષને પામવુ બહુ કપરુ હોય છે..નવા દિવસે ટીફિન સાથે ઝોમ અને જુસ્સો ભરાયેલો રહેવો એ પણ એક લક્ઝરી છે…આ લક્ઝરીની અછત નીચે જીવતા લોકો કામચોરી અને દાણચોરી કરવા મજબુર થઈ જાય છે..માર્કશીટનું મેનેજમેન્ટ કરવામાં લાઇફનું જજમેન્ટ ગોટાળે ચડી જાય છે..માર્કની હોડમાં સંતાન અવ્વલ આવે પણ સમાયોજનના બહુ પાછળ છુટ્ટી જાય છે.. શાળા કે કોલેજની પરિક્ષાઓમાં ઝોત્રાયેલો ક્યારે લોકોથી અલિપ્ત થઈ જાય છે ખબર જ નથી પડતી, એ સમાજમાં રહેવા માટે સંઘર્ષ કરે છે પણ અંત આવતા પુખ્ત બનતા બનતા તે સામાજિક મટીને માત્રને માત્ર આર્થિક ઉપાર્જક બનીને રહી જાય છે.
આ બ્લોગ સ્વરાજ યુનિવર્સિટીના પ્રમોશન માટે નથી આ આપણી પેઢીને નવી રાહ અને નવી દિશા બતાવવા માટે છે..લોકોને શાળા અને કોલેજના કુવામાંથી બહાર લાવવા માટે છે આ સિવાયની પણ ઘણી બધી આવા પ્રકારની સંસ્થાઓ હશે.. જે નવા વિચારનો અમલ કરવા માટે અવાજ કરી રહી હશે આપણે જરુર છે બિબાઢાળમાંથી બહાર નીકળી એક નવા બીબાની રચના કરવાનો.
अकसर सबसे काबिल लोग स्वयं को उन लोगों को प्यार करने से नहीं रोक पातेजो उन्हें बर्बाद कर देते है ।~ हरमन हेस મોટાભાગે આપણે આપણા લોકો માટે જીવતા હોઈએ છીએ..આપણે આપણી જાતને પ્રાધાન્ય આપીએ તેના કરતા પણ વધુ એ લોકોને પ્રાધાન્ય આપીએ છીએ કે જેની સાથે લાગણીનું જોડાણ છે..લાગણીઓ અને સંબંધો આમ સીધે સીધા ક્યાં ગળે ઉતરે છે..એ તો પતંગના માંજાની માફક ગુચવાય છે..કેટલીક અસ્તવ્યસ્ત અપેક્ષાઓમાં ફંગોળાઈ છે..અને તોય ક્યાં ઠરીઠામ થાય છે. એક વયોવૃદ્ધ નિસંતાન દંપતિની આ વાત…ઘરમાં મુદ્દે ત્રણ રહે પતિ, પત્ની અને તેમનું પાળીતું એક કૂતરું.. ઉંમરના ઉતરાર્ધે બંને નક્કી કરે છે કે તીર્થયાત્રા કરી આવે..પ્રશ્ન હતો કે કૂતરાનું શું કરવું ? બધે સ્થળો જઈશું તો ખાસો સમય જશે અને એટલો લાંબો સમય કોઈ સગાસંબંધી ને કંઈ તકલીફ અપાઈ ! બંને અસમંજસ હતા અંતે નક્કી કર્યું કે કૂતરાને પણ સાથે જ લઈ જઈશું..તૈયારીઓ શરૂ થવા લાગી..થોડા સમયમાં આખું આયોજન થઈ ગયું અને પતિ, પત્ની અને તેમનું કૂતરું નીકળી પડ્યા યાત્રાએ..જુદા જુદા ધામો ભર્યા ક્યાંક શ્રધ્ધા જોઈ તો ક્યાંક અંધશ્રધ્ધા કેટલુંય નવું અને રંગીન જોયું કેટલીય અજાયબી અને નવીનતા કુદરતને ખોળે પાધરેલી માણી..આખી યાત્રા બે મહિને પૂરી થઈ અને તેઓ ઘરે આવ્યા..આસપાસના લોકો અને સગાવહાલા એ ખુશ થઈને તેમનું બહુમાન કરવાનું નક્કી કર્યું..કાર્યક્રમ થયો દંપતિને હાર પહેરાવ્યા અને સન્માન થયું..આ બધું જોઈને કૂતરાની આખી નાતને વિચાર આવ્યો કે આપણો ભાઈ પણ ગયો હતો જાત્રા કરવા તો આપણે પણ તેનું બહુમાન કરવું જોઈએ..વિચારનો અમલ થયો કાર્યક્રમ યોજાયો કૂતરાને હાર પહેરાવતાં જ હતા અને ત્યાં જાત્રા એ ગયેલું કૂતરું બોલ્યું, ” આનો હકદાર હું નથી , મેં કોઈ તીર્થ કર્યા જ નથી એમ કહો તો ચાલે, જ્યાં પણ જતો ગાડીમાંથી નીચે ઉતરતો ત્યાં ત્યાંના રહેવાસી કૂતરાં ભસવાનું શરૂ કરી દે અને હું ગાડીમાં જ બેસી રહેવા મજબૂર થઈ જતો..મને કોઈ જગ્યાએ લાભ નથી મળ્યું એ સ્થળ જોવાનો”ઉદાસ થતા કૂતરું ફરી બોલ્યું કે, ” આપણને સૌથી વધારે જોઈ કોઈ નડતું હોય તો એ આપણી જાત જ છે..” વીલો મોં કરી ઘરે જતો રહ્યો અને બધા કૂતરાં તેને જોતા રહ્યા. આપણી સાથે પણ કંઇક આવું જ છે આપણી આસપાસનું વર્તુળ આપણી રખેવાળી કરતાં કરતાં ક્યારે આપણી પગની બેડીઓ બની જાય છે ખબર જ નથી પડતી..આપણે આપણું જીવન એને સમર્પિત કરી દઈએ છીએ..અને જ્યારે કંઇક નવું કે આગવું કરવા જઈએ કે તરત જ નકાર સ્વરૂપે ભસવાનો અવાજ આવે છે કાં તો મન કોલાહલ કરે છે કાં તો આપણી આસપાસની આપણી જ જાત. અંતનો કોળિયો : કોઈની એટલી પણ નજીક ન જવું કે એમાંથી ગંધ આવવા લાગે..કોઈની મીઠાસ ખારાશ માં પલટાઈ જાય. ~ ડૉ. હિરલ જગડ ‘ હીર ‘
હું વિચારોમાં ખોવાયેલી બારી પાસે ચાનો કપ પકડીને ઉભી હતી..બહાર ચાલતો પવન અને મારા અંદર ચાલતા વિચારો બન્નેની સ્થિતી લગભગ સરખી હતી..ફંગોળાયેલી…એટલામાં રૂમનો દરવાજો ખટક્યો અને હું વિચારોના વમળમાંથી બહાર આવી..બહાર માધવ ઊભો હતો એ..તૈયાર થઈને એ મારી રાહ જોઈ રહ્યો હતો અને મને અચાનક ભાન થયુ કે આજે મારે મારા ભુતકાળ પાસે જવાનું હતુ કેમ કે આવતા અઠવાડિયે એક નવા વર્તમાન તરફ પ્રભુતાના પગલા પાડવાના હતા એ વર્તમાન એટલે માધવ.
માધવ ટોલ, ડ્રાક અને હેન્ડસમની વ્યાખ્યાઓથી બહુ દુર હતો..તેનું શરીર બહુ આકર્ષક ન હતું પણ એની આત્મા કોઈને પણ મોહી લે એવી હતી.. એ નાની મોટી દરેક વાતમાંથી હકાર અને વિધાયકતા એ શોધી જ લેતો..એક મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં મેનેજરની પોસ્ટ પર તે કામ કરતો..અને દિલ્હી શહેરના એક 2BHK ફલેટમાં રહેતો..એક રુમ તેનો અને એક રુમ પરિવારમાંથી ક્યારેક ગામડેથી આવતા તેના માતા પિતાનો..બહુ સરળ અને સહજ જીવન જીવતો..સોમ થી શનિ ઓફિસ અને રવિવારે મોડે સુધીની ઊંઘ, મેટ્રોની મુસાફરીમાં કોઇ નાની બાળકીનું સ્મિત, આજે દિવસ સારો રહ્યો કહીને બાકડો વધાવતો પેલો વડાપાઉંવાળો આ બધુ તેને સ્પર્શી જતુ..આવી જ કોઈ એક સ્પર્શની ઘટનાથી જ તો અમે મળ્યા હતા.
મને ખોવાયેલી જોઈને મારા ખભા પર પોતાના બન્ને હાથો પરોવીને માધવ મારી ખુબ નજીક આવ્યો..આંખોથી કંઈક કહ્યુ અને પછી મને ચીડવતા બોલ્યો કે..” હનીમુન પર જવાને હજુ વાર છે..ને શિખા તું તો અત્યારથી જ..!” એણે માહોલ હળવો કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો… તું નીચે જા હું તૈયાર થઈને જલ્દી જ આવું..તેના ગાલ પર હળવુ ચુંબન કરતા હું બોલી.
બ્લુકલરની કોટનની સાડી અને મેંચીગ બ્લાઉઝ પહેરીને, કાનમાં ઓક્સોડાઇઝના નાના ઝુમખા નાખીને.. વાળમાં ક્લીપ લગાવતા લગાવતા હું હોલમાં આવી.. માધવ શુની લેસ બાંધતો હતો.. અને તેની નજીક જઈને ઉભી રહી તો એકીટશે..મને જોઈ રહ્યો જાણે મેળામાં કોઈ બાળક ફરતા ચકડોળને જોઈ રહ્યો હોય…મેં તેનુ ધ્યાન તોડતા કહ્યુ, “ તો જઈએ ? “
“જવુ જ પડશે ? “ એ રમુજમાં બોલ્યો…
ઘરને લોક કરીને હું અને માધવ લિફ્ટમાં નીચે ઉતર્યા માધવનું ઘર છઠ્ઠા માળ પર હતુ .. પાર્કિગમાંથી ગાડી કાઢી હું અને માધવ એક ભુંસાયેલા ભુતકાળ તરફ જવા નીકળી પડયા..થોડે દુર પહોંચ્યાને માધવનો ફોન રણકયો સ્ક્રીન પર ઓફિસ લખાયેલુ આવ્યો.. માધવે બ્લુટુથ ઓન કરીને ફોન રિસીવ કર્યો.. ફોનની વાતચીત પરથી લાગતુ હતુ કે કઈંક ઇમરજન્સી છે..ફોન કટ કર્યો અને માધવ બોલ્યો..” શિખા..યાર સોરી પણ મારે અડધી કલાક માટે ઓફિસ જવું પડશે..” માધવને હું છેલ્લા ૮ મહિનાથી ઓળખતી હતી એટલે જાણતી હતી કે તેને અગત્યતા સમજાય છે એ કામની હોય કે પછી વ્યક્તિ કે સંબંધની..એનો હાથ મારા હાથમાં લઇને મેં કહ્યુ કે “કોઇ વાંધો નહિ તું તારો કામ પતાવી લે હું કેફેમાં રાહ જોઉં છું.”
અમારી સાંજનું સરનામું એવુ ‘અપના અડ્ડા’ કેફેમાં ડ્રોપ કરીને માધવ ઓફિસ ગયો..એની ઓફિસ કેફેથી નજીક જ હતી..કેફેના એક ખુણામાં જઇને હું બેસી અને અતિતના એક ખુણામાં સરી પડી..એ અતિતમાં હતો આરવ અને એનો લખલુટ પ્રેમ..વેઈટર તેની આદત મુજબ ઓર્ડર લેવા આવ્યો અને મેં તેને જ્યુસનો ઓર્ડર આપી દીધો..કદાચ જીવનમાં આપણી પસંદગીની ઘટનાઓને નક્કી કરવાનો, તેનો ઓર્ડર કરવાનો કોઇ મોકો મળતો હોત તો કેટલુ સારુ હોત..જ્યુસ આવ્યુ અને એના ઘુટડે ઘુટડે ફરી એ યાદોમાં સરી પડી કે જ્યાં મારી સાથે આરવ હતો..ડાન્સ બારમાં મળ્યા હતા અમે પહેલીવાર હું સ્ટેજ પર હતી અને તે તેના મિત્રો સાથે…આમ તો રોજ હજારો પુરુષની નજર પડતી મારા પર પણ આરવની નજર કઇંક જુદી લાગી હતી મને..બારની અંદર તે દિવસે સોર્ટસર્કિટ થયો ચકમક્તી લાઇટોની પાછળ નાચતી હું આ વાતથી અજાણ હતી..સિરિઝનો એક ભાગ હું પકડવાની જ હતી કે ત્યાં આરવે મારો હાથ પકડી લીધો.આરવ અને મારી નજર પ્રથમવાર મળી હતી..તેના હાથમાં હુંફ હતી કે જે પહેલીવાર કોઇ પુરુષમાંથી મહેસુસ કરી હતી..આરવ જાણે પ્રથમ નજરે જ મને મારો લાગવા લાગ્યો.. પણ પછી હોશમાં આવી કે મારા જેવી બારડાન્સરોને પ્રેમ, ઘર કે વરની ઇચ્છા કરવી અયોગ્ય છે..પણ મારી સાથે આરવના મનમાં પણ કઈંક ઉગી નીકળ્યુ હતુ..તેનો બારમાં આવવાનો ક્રમ વધતો ગયો અને અમારી વાચાળ નજરો વધુ બોલતી થઈ ગઈ એક રાત્રે બારમાંથી છૂટ્ટીને ઘરે જતી હતી ત્યારે મેં આરવને જોયો તે છેલ્લી એક કલાકથી બહાર ઉભો હતો..હું ઉભી રહી મારી નજીક આવ્યો અને મળવા માટે સ્થળ, સમય અને તારીખ લખેલી એક ચિઠ્ઠી મારા હાથમાં મુકીને જતો રહ્યો મેં મુઠી બંધ કરી અને ઘર તરફ પ્રયાણ કર્યુ.. ઘર એટલે પૈસાની લાલચ અને દારુનો આદિ બનેલો બાપ અને ખાટલે પડેલી બિમાર માં..કપડાં બદલીને મારી પથારીમાં પડી આરવે આપેલી ચિઠ્ઠી વાંચી..નક્કી થયેલ જગ્યા પર અમે મળ્યા આરવે સફેદ શર્ટ અને ડેનિમનું જિન્સ પહેર્યુ હતુ.. આછી દાઢીમાં એ ખુબ દેખાવડો લાગતો હતો.. આરવ મને પસંદ કરતો હતો એ વાત માટે એને શબ્દોની જરુર ન હતી એની આંખો એની ચાડી ખાતી હતી.. પણ મને ખબર હતી કે મને આ સપનાં જોવાનો કોઇ હક ન્હોતો..પણ આરવ માને એમ ક્યાં હતો !
અમારી મુલાકાતો વધતી ગઈ અને પ્રેમ શરુ થયો અગાઉ ઘણી વાર મેં સમજાવ્યુ હતું કે આરવ આપણે એક નહિ થઈ શકીએ તારો ઉચ્ચ વર્ગ મને ક્યારેય નહિ અપનાવે પણ આરવ સાંભળતો જ ન્હોતો..ખાટલે પડેલી માં એક દિવસ દુનિયા છોડીને જતી રહી..બાપનો ત્રાસ વધતો ગયો પોતાના પૈસાની ભુખ માટે તે મારુ શરીર વેચવા પણ તૈયાર થઇ ગયો આ બધાની વચ્ચે આરવ હમેંશા મારી સાથે રહ્યો.. તેના માતા પિતા મારી હકીકત જાણયા પછી મને અપનાવવા તૈયાર ન હતા. તેમ છતાં આરવે ઉપરવટ્ટ થઇને લગ્ન કર્યા..હું આરવના ઘરમાં હતી માત્ર તેની પત્ની બનીને ઘરની વહુ તો હું ક્યારેય બની જ નહિ..હું અને આરવ ઘરના ઉપરના ભાગમાં રહેતા હતા.. ઘરની પુજાપાઠ કે બીજી કોઇ વિધિમાંથી મારે મારી બાદબાકી કરી નાખવાની…નવુ ઘર મળે ત્યારે એક છોકરી નવી આશાઓ બાંધતી હોય છે એના સપનાંમાં હવે બે-બે માવતર આવવા લાગે છે અને તે અઢળક પ્રેમની અપેક્ષા એ ગૃહપ્રવેશ કરતી હોય છે…શિખાનું જીવન આ બાબતે કોરુ જ રહ્યુ, દિવસો વિત્યા અને પણ સ્થિતિ એની એ જ, આરવ પણ જાણે એના માતાપિતાથી દુર જતો હતો..આ વાત શિખા માટે અસહ્ય હતી.. આરવના જન્મદિવસે તે આરવને રિક્વેસ્ટ કરે છે કે મમ્મી પપ્પા સાથે નાનુ સેલીબ્રેશન કરે..પોતાની તબિયત ઠીક નથી કહીને શિખા ઘરે જ રહી..ત્રણેય હોટલમાં જમીને ઘરે આવ્યા.. આરવને યાદ આવ્યુ કે શિખા માટે લીધેલ પેસ્ટ્રી એ હોટલમાં જ ભુલી ગયો હતો તે લેવા જાય મોડે સુધી તે આવ્યો જ નહિ પણ એક ફોન આવ્યો જેમાં પેસ્ટ્રીની મિઠાશ નહિ પણ કડવાશ હતી..ફોન હોસ્પિટલમાંથી હતો…શિખા ત્યાં પહોંચે છે અને જોવે છે કે આરવનું નિર્જીવ શરીર ઠંડુ પડયુ હતુ..શિખા સુન્ન થઈ ગઇ.
ઘરમાં માતમ હતો જવાન દિકરાને ગુમાવાની ચીસો આખા ઘરને કોરી ખાતી હતી..શિખા એટલી લાચાર હતી કે એ હાથ લંબાવીને રડતા મા-બાપને ટેકો પણ આપી શકે તેમ ન હતી..જો એમ કરત તો પણ કદાચ તેઓ મને અછુતની જેમ જ માનત..જેમ અત્યાર સુધી માનતા આવ્યા છે..થોડા સમયમાં શિખા ઘર છોડીને જતી રહે છે..જતી વખતે તેને એક આશ હતી કે કદાચ સ્નેહભર્યો હાથ મારા પર પડશે પણ એ ક્યારેય ન બન્યુ.. શિખાએ પોતાની આવડત વિક્સાવી ડાન્સકલાસ શરુ કર્યા બીજા થોડા ઓનલાઈન કામ શરુ કર્યા અને દર મહીને આરવની ઓફિસથી આવે છે એવી ગોઠવણ કરીને આરવના માં-બાપને પૈસા મોકલતી રહી..શિખાનું આરવ વિનાનું જીવન કલ્પવુ પણ કપરુ હતુ પણ આજે તેને ૪ વર્ષ થઈ ગયા હતા..અને આજે તેના જીવનમાં માધવ હતો જે શિખાના જીવનનું સ્ટ્રેસબ્રસ્ટર હતો…માધવના ૩૦ જેટલા પ્રપોઝલ પછી શિખા આજે માધવ સાથે લગ્ન કરવા તૈયાર થઈ છે અને તેનું આમત્રંણ આપવા જ તો આરવના ઘરે તેઓ જઈ રહ્યા હોય છે.
આખા ભુતકાળને વાગોળ્યા પછી શિખા જ્યુસનો ગ્લાસ ટેબલ પર મુકીને સજાગ થઈ અને જુએ છે કે તેનું ભવિષ્ય તેની સામે ઊભુ હતુ.. માધવ શિખાને જોઈને હમેંશની જેમ ખુશ થઈ જાય છે અને પોતાના રમુજી અંદાજમાં કહે છે કે, “બહુત દેર તો નહિ કરદી.. મેહરબા આતે આતે ?”
એનો મારા તરફ જુકેલો હાથ પક્ડીને હું ઊભી થઈ અને કહ્યું, “ નહિ જનાબ, બિલકુલ નહિ “
સ્ત્રીઓ કેટલી સરળતાથી પોતાની અંદર ચાલતા યુધ્ધને છુપાવી લેતી હોય છે ને !
બંને કેફેની બહાર નીકળે છે અને ગાડી આરવના ઘરની બહાર જઇને ઉભી રહે છે..ઘરની અંદર શિખા પ્રેવેશે છે..આરવની માતા તેને કઈં જ બોલ્યા વગર સજળ નજરથી તેને જોઈ રહે છે..આરવના ગયા પછી ચાર વર્ષે પહેલીવાર આજે તે આ ઘરમાં પાછી આવી હતી..આરવના પિતાએ ઇશારાથી તે બંન્નેને બેસવાનું કહ્યું..
શિખા : ” આ માધવ છે હું આવતા અઠવાડિયે તેની સાથે લગ્ન કરી રહી છું આ કંકોત્રી આપવા આવી હતી.”
આરવના પિતા એક નજર માધવ તરફ અને એક નજર કંકોત્રી તરફ કરી..અને પછી પોતાના હાથમાં પકડી લીધી..અને પછી આરવના પિતા કહે છે કે , “શિખા આરવની ઓફિસનું સરનામું હવે બદલાઈ ગયુ છે ” શિખા જ દર મહિને પૈસા મોકલતી હતી એ ચોરી પકડાઇ ગઇ હતી..બંન્ને હાથ જોડીને આરવના પિતા લાચાર નજરે મારી માફી માંગી રહ્યા હતા.. મમ્મી રસોડામાંથી સાકર લઈ આવ્યા અને બધાનું મોં મીઠું કરાવ્યુ..મારી નજીક આવ્યા મારા માથા પર હાથ ફેરવ્યો અને બોલ્યા, “ શિખા બેટા, લગ્ન પછી મળવા આવતી રેહેજે “
શિખા એમને પહેલીવાર વળગી પડી અને ઘરેથી જતા જતા તેને એમ લાગ્યુ કે તે જાણે પિયરથી સાસરીમાં જાય છે..આખા રસ્તે માધવ ઘણી બધી વાતો કરી રહયો હતો પણ શિખાને માત્ર એક જ વાક્ય વારંવાર સંભળાતુ હતું…” મળવા આવતી રેહજે..!”
Dr.Hiral 